Beyin, beklentilerimizin esiri olabilir mi?
Öngörücü işlemleme (predictive processing) yaklaşımına göre beyin, geçmiş deneyimlerden yola çıkarak dünyaya ilişkin modeller oluşturur. Yeni bilgiler bu beklentilerle uyuşmadığında modelini günceller. Ancak bazen beklentilerimiz, gerçeklerden daha güçlü hâle gelebilir.
Bu yaklaşım, Freud’un bilinçdışı zihnin davranışlarımız üzerindeki etkisine ilişkin görüşleriyle önemli bir benzerlik taşıyor. Her ikisi de zihinsel süreçlerin büyük bölümünün farkındalığımızın dışında işlediğine dikkat çekiyor.
Geçmişimiz, bugün gördüklerimizi nasıl şekillendiriyor?
Sürekli eleştirileceğini düşünen biri, nötr bir bakışı bile olumsuz yorumlayabilir. Başkalarının kendisine zarar vereceğine inanan biri ise karşısındaki kişinin davranışlarında bu beklentiyi doğrulayacak işaretler arayabilir.
Nörobilim açısından bu durum, beynin mevcut içsel modelini koruma eğilimiyle ilişkilendirilebilir. Psikanaliz ise benzer örüntüleri bilinçdışı çatışmalar, savunma mekanizmaları ve geçmiş ilişkiler üzerinden ele alır.
Psikoterapi beynin tahminlerini değiştirebilir mi?
Bu iki yaklaşımın kesiştiği en ilgi çekici nokta terapi olabilir. Güvenli ve yeni ilişki deneyimleri, kişinin kendisi ve başkaları hakkındaki katı beklentilerini sorgulamasına yardımcı olabilir. Bilişsel davranışçı terapideki yüzleşme ve deneyim yoluyla öğrenme de benzer biçimde beklentilerin güncellenmesini sağlayabilir.
Ancak bu benzerlik, Freud’un bütün teorilerinin nörobilim tarafından doğrulandığı anlamına gelmiyor. Söz konusu olan, bazı temel fikirler arasında araştırılmaya değer bir yakınlık.
Belki de zihinsel değişimin anahtarı, yalnızca ne düşündüğümüzü anlamak değil, beynimizin neden sürekli aynı şeyi beklediğini keşfetmektir.
Peki, geçmişimizden öğrendiğimiz şeyler bugünü anlamamıza mı yardım ediyor, yoksa bugünü geçmişin bir tekrarı olarak mı yaşamamıza neden oluyor?